آندومتریوز یکی از علل شایع ناباروری است. ۲۵ تا ۵۰ درصد از زنان نابارور دچار اندومتریوز هستند و ۳۰ تا ۵۰ درصد از زنانی که آندومتریوز دارند دچار ناباروری هستند.
آندومتریوز زمانی رخ می دهد که بافت آندومتر یا پوشش داخلی رحم روی تخمدانها یا لولههای فالوپ، روده، دیگراندامهای لگن و در برخی موارد خارج از لگن رشد می کند و باعث التهاب و ایجاد بافت اسکار می شود. در ادامه در مورد اندومتریوز و ناباروری و چگونگی تاثیر آن صحبت می کنیم.
اندومتریوز چگونه باعث ناباروری میشود؟
رشد بافت اندومتر مانند در خارج از رحم، میتواند منجر به ایجاد چسبندگیها، کیستها و التهاب در اندامهای لگنی شود. این تغییرات فیزیکی میتوانند مسیر طبیعی تخمکگذاری، لقاح و لانهگزینی جنین را مختل کنند. برای مثال، چسبندگیها ممکن است لولههای فالوپ را مسدود کرده و از رسیدن اسپرم به تخمک یا انتقال تخم لقاحیافته به رحم جلوگیری کنند. همچنین، التهاب مزمن ناشی از اندومتریوز میتواند محیط رحم را برای پذیرش جنین نامساعد کند. اما خبر خوب اینکه بیشتر خانم های مبتلا به اندومتریوز با درمان به موقع می توانند باردار شوند هرچند این پروسه برای آن ها شاید طولانی تر از حالت نرمال باشد.
اختلال در عملکرد تخمدانها
کیستهای شکلاتی یا کیستهای اندومتریوز در تخمدان، که از تجمع خون قاعدگی ناشی میشوند، میتوانند به بافت تخمدان آسیب رسانده و ذخیره و کیفیت تخمک را کاهش دهند. از طرفی این کیستها ممکن است با آزاد شدن تخمک تداخل داشته باشند و مانع تخمک گذاری شوند. کاهش تعداد و کیفیت تخمکها به طور مستقیم شانس بارداری طبیعی را کاهش میدهد.
تأثیر بر لولههای فالوپ
اندومتریوز میتواند باعث ایجاد زخم و چسبندگی در اطراف لولههای فالوپ شود. این چسبندگیها میتوانند باعث انسداد نسبی یا کامل لولهها گردند. در صورت انسداد، تخمک پس از آزاد شدن از تخمدان قادر به عبور از لوله فالوپ برای رسیدن به رحم نخواهد بود و یا اسپرم قادر به رسیدن به تخمک نخواهد بود، که این امر لقاح را غیرممکن میسازد.
تغییرات در محیط رحم
به علت شرایط التهابی به وجود آمده در اندومتریوز موادی به اسم سایتوکاین ها آزاد میشوند که باعث تغییراتی در پوشش داخلی رحم (اندومتر) شود. این تغییرات ممکن است در فرآیند لانهگزینی جنین اختلال ایجاد کنند، حتی اگر تخمکگذاری و لقاح به درستی انجام شده باشد. التهاب مزمن و تغییرات هورمونی مرتبط با اندومتریوز در این ناکارآمدی نقش دارند.
درمان ناباروری آندومتریوز
درمان ناباروری ناشی از اندومتریوز به شدت بیماری، سن زن، تمایل به بارداری و سایر عوامل فردی بستگی دارد. هدف اصلی درمان، برطرف کردن علائم بیماری، بهبود شانس بارداری و حفظ سلامت باروری است.
درمان دارویی
داروهای هورمونی مانند آگونیستهای GnRH، پروژستینها و قرصهای ضد بارداری ترکیبی میتوانند برای سرکوب رشد بافت اندومتر و کاهش درد و التهاب تجویز شوند اما دارو ها اغلب موجب درمان قطعی نمی شوند. این داروها با کاهش سطح استروژن، رشد بافت اندومتر را متوقف کرده و به کاهش کیستها و چسبندگیها کمک میکنند. با این حال، اثر این داروها بر باروری نیازمند ارزیابی دقیق توسط پزشک است.
جراحی
جراحی اندوسکوپیک (لاپاراسکوپی) روشی است که برای برداشتن کیستهای اندومتریوز، چسبندگیها و ضایعات اندومتریوز در لگن استفاده میشود. جراحی میتواند به طور قابل توجهی عملکرد تخمدانها و لولههای فالوپ را بهبود بخشد و شانس بارداری طبیعی را افزایش دهد.
روشهای کمک باروری (ART)
برای زنانی که با درمانهای دیگر باردار نشدهاند، روشهای کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF) گزینههای مؤثری هستند. IVF شامل برداشتن تخمکها از تخمدان و لقاح آنها با اسپرم در آزمایشگاه است، سپس جنین حاصله به رحم منتقل میشود. این روش میتواند بر بسیاری از موانع باروری ناشی از اندومتریوز غلبه کند.
علائم آندومتریوز
اندومتریوز یکی از علل شایع ناباروری زنان است. بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز ممکن است در ابتدا علائمی مانند درد شدید قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی، درد مزمن لگن و خونریزیهای غیرطبیعی را تجربه کنند اما به هر حال ناباروری هم یکی از علائم شایع این بیماری است.
درد قاعدگی شدید (دیسمنوره)
درد شدید و ناتوانکننده در دوران قاعدگی که با گذشت زمان بدتر میشود، یکی از مشخصههای اصلی اندومتریوز است. این درد معمولاً با مسکنهای معمولی تسکین نمییابد و میتواند فعالیتهای روزمره زن را مختل کند.
درد هنگام رابطه جنسی (دیسپارونیا)
درد در ناحیه لگن یا شکم که در حین یا پس از رابطه جنسی رخ میدهد، میتواند نشانهای از اندومتریوز باشد، به خصوص اگر ضایعات در نزدیکی واژن یا در عمق لگن وجود داشته باشند.
درد مزمن لگن
برخی از زنان مبتلا به اندومتریوز، درد مزمن در ناحیه لگن را تجربه میکنند که ممکن است در تمام طول ماه وجود داشته باشد و در دوران قاعدگی شدت یابد. این درد میتواند به دلیل التهاب، چسبندگیها و فشار بر اعصاب لگنی باشد.
اندومتریوز و ناباروری
ارتباط بین اندومتریوز و ناباروری یک موضوع پیچیده است که تحقیقات زیادی بر روی آن متمرکز شده است. به طور کلی، تخمین زده میشود ۲۵ تا ۵۰ درصد از زنان نابارور دچار اندومتریوز هستند و ۳۰ تا ۵۰ درصد از زنانی که آندومتریوز دارند دچار ناباروری هستند. این درصد بالا نشاندهنده تأثیر قابل توجه این بیماری بر توانایی باروری است.
کیست شکلاتی و تأثیر آن بر باروری
کیستهای شکلاتی، که در واقع کیستهای اندومتریوز در تخمدان هستند، میتوانند به روشهای مختلفی بر باروری تأثیر بگذارند. این کیستها میتوانند بافت سالم تخمدان را از بین ببرند و ذخیره تخمک را کاهش دهند. همچنین، محتویات التهابی این کیستها میتوانند بر کیفیت تخمکها و محیط اطراف تخمدان تأثیر منفی بگذارند.
تشخیص زودهنگام و درمان
تشخیص زودهنگام اندومتریوز و شروع درمان مناسب میتواند شانس باروری را به طور قابل توجهی افزایش دهد. روشهای تشخیصی مانند سونوگرافی، MRI و لاپاراسکوپی به شناسایی و ارزیابی شدت بیماری کمک میکنند.
جمعبندی
اندومتریوز یک عامل شناخته شده و مهم ناباروری زنان است. این بیماری با عوارض مختلفی که ایجاد می کند از چسبندگی گرفته تا آسیب به تخمدانها، اختلال در لولههای فالوپ و تغییرات در محیط رحم، توانایی باروری را تحت تأثیر قرار میدهد. با وجود این چالشها، درمانهای مؤثری برای اندومتریوز و ناباروری مرتبط با آن وجود دارد. تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و استفاده از روشهای کمک باروری میتواند به بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز کمک کند تا بارداری را تجربه کنند.
