آیا با وجود آندومتریوز می‌توان باردار شد؟ بارداری با آندومتریوز ممکن است؟

اندومتریوز لزوما مانع بارداری نمی شود ولی اغلب مواقع مسیر بارداری را پیچیده و سخت می کند. واقعیت این است که آندومتریوز یکی از شایع‌ترین دلایل ناباروری در زنان است، اما نمی توان گفت که با وجود این بیماری، ناباروری قطعی است. خیلی از زنان با وجود این بیماری، به‌صورت طبیعی باردار می شوند و بعضی هم با کمک راه‌های پزشکی مانند جراحی یا انجام IVF و …. با تشخیص به موقع و شروع درمان آندومتریوز می توان خطر ناباروری را کاهش داد. در این مقاله با جزییات بیشتری درمورد تاثیر اندومتریوز بر باروری صحبت خواهیم کرد.

آشنایی با آندومتریوز

اندومتریوز بیماری‌ای است که در آن بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم (اندومتر) در جایی خارج از رحم رشد می‌کند؛ این بافت‌ها ممکن است روی تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، پشت رحم، روده یا حتی مثانه باشد. قسمت دردناک ماجرا اینجاست که این بافت‌ها در لگن دچار التهاب، درد، چسبندگی و خونریزی می شوند و ممکن است باعث ایجاد کیست شکلاتی یا اندومتریوما در تخمدان‌ شوند.

طبق آمار WHO، در سراسر دنیا ۱۰٪ (۱۹۰ میلیون) زنان در سنین باروری مبتلا به اندومتریوز هستند و بعضی از زنان سال‌ها با دردهای زیادی زندگی می‌کنند بدون اینکه تشخیص داده شوند. بعضی دیگر علائم خاصی ندارند و تنها زمانی متوجه بیماری می‌شوند که برای بارداری اقدام می‌کنند و نتیجه‌ای نمی‌گیرند. البته مقدار درد همیشه با شدت بیماری مرتبط نیست.

همچنین طبق گفته ACOG:

بسیاری از زنان مبتلا به آندومتریوز علامت خاصی ندارند و اغلب زمانی متوجه بیماری خود می شوند که برای بارداری اقدام می کنند ولی نتیجه‌ای نمی‌گیرند یا حین جراحی برای بیماری دیگر پزشک متوجه این عارضه می شود.

Many women with endometriosis have no symptoms. Women without symptoms often learn they have endometriosis when they cannot get pregnant or when they are having surgery for something else.

انواع آندومتریوز

آندومتریوز یک شکل ثابت ندارد و شدت آن در زنان مختلف متفاوت است:

سیستم طبقه‌بندی ASRM یا طبقه‌بندی انجمن امریکایی طب تولیدمثل یک روش استاندارد برای درجه‌بندی شدت آندومتریوز است. این سیستم بیشتر برای توصیف میزان درگیری و برنامه‌ریزی درمان، به‌خصوص در زمینهٔ باروری استفاده می‌شود.

مرحله اول: خفیف

مرحلهٔ اول آندومتریوز «مرحله خفیف» در نظر گرفته می‌شود، چون ضایعات کوچک، کم‌عمق و کم هستند. البته این را بدانید که میزان ناراحتی یا درد همیشه با شدت بیماری مرتبط نیست. این ‌که خانمی در مرحلهٔ اول اندومتریوز تشخیص داده شود، به این معنا نیست که دردش کم است یا این بیماری بر زندگی روزمره‌اش تأثیر نمی‌گذارد.

مرحله دوم: خفیف تا متوسط

با اینکه این مرحله خفیف در نظر گرفته می شود اما ممکن است چسبندگی و بافت اسکار (زخم) آغاز شود که بعضی اوقات باعث مشکلات ناباروری می شود. در این مرحله ضایعات عمیق‌تر از ضایعات معمول در مرحلهٔ اول باشند.

مرحله سوم: متوسط

در این مرحله، ضایعات عمیق آندومتریوز زیادی وجود دارد و ممکن است کیست‌هایی در حداقل یک تخمدان ایجاد شود. کیست‌های آندومتریوز زمانی روی تخمدان شکل می‌گیرند که بافت به آن متصل شده و سپس خون و بافت را دفع می‌کند. خون جمع شده قهوه‌ای می‌شود و به همین دلیل به این کیست‌ها «کیست شکلاتی» گفته می‌شود. همچنین ممکن است در این مرحله چسبندگی‌های نازک (filmy adhesions)  واضح شکل بگیرند که می‌توانند ارگان‌ها را به هم متصل کنند. چسبندگی‌ها می‌توانند باعث علائم ناراحت‌کننده و مختل‌کننده بیشتری مانند حالت تهوع و درد شدید شوند.

مرحله چهارم – شدید

این مرحله، اندومتریوز شدید در نظر گرفته می‌شود که با تعداد زیادی ضایعات عمیق آندومتریوز و کیست‌های بزرگ روی حداقل یک تخمدان مشخص می‌شود. چسبندگی‌های ضخیم در سراسر ناحیهٔ لگن ظاهر می‌شوند که باعث تشکیل گستردهٔ بافت اسکار و افزایش خطر ناباروری می‌شوند.

هر کدام از این مراحل می‌توانند تأثیر متفاوتی روی باروری داشته باشند؛ بنابراین تجربه هر زن با اندومتریوز منحصربه‌فرد است.

ارتباط آندومتریوز و بارداری

طبق آمار ACOG،  از هر ۱۰ خانم مبتلا به ناباروری، ۴ نفر مبتلا به اندومتریوز هستند پس بیماری نادری نیست و اگر علائم آن مانند درد شدید لگن مخصوصا قبل و حین پریود و یا هنگام رابطه جنسی دارید، حتما برای بررسی بیشتر به متخصص زنان مراجعه کنید. اما نکته مهم اینجاست:
🔹 همه زنان مبتلا به آندومتریوز نابارور نیستند.
🔹 همه ناباروری‌های مرتبط با آندومتریوز دائمی نیستند.

بسیاری از زنان قبل از تشخیص آندومتریوز باردار می‌شوند. برخی دیگر بعد از درمان یا حتی بدون درمان خاص. آندومتریوز احتمال بارداری را کاهش می‌دهد، اما آن را صفر نمی‌کند.

شانس بارداری با آندومتریوز چقدر است؟

بعضی مواقع،‌ وجود آندومتریوز مسیر باردار شدن را پیچیده و سخت می کند چون این بیماری یکی از شایع ترین علت های ناباروری است. حدود ۳۰ تا ۵۰٪ از زنان مبتلا به اندومتریوز با مشکل ناباروری مواجه هستند و شانس بارداری آن‌ها در هر ماه حدود ۱ تا ۱۰٪ است، در حالی که این احتمال برای افراد بدون اندومتریوز حدود ۱۰ تا ۲۰٪ است.

چگونه آندومتریوز روی باروری تأثیر می‌گذارد؟

آندومتریوز با انسدادهایی که در مناطق مختلف سیستم باروری زنان ایجاد می کند یا اختلالات دیگری که به وجود می آورد، می تواند باعث ناباروری شود که در این قسمت آن ها را بررسی می کنیم.

• اختلال در تخمک‌گذاری که التهاب مزمنی که در اندومتریوز وجود دارد، می‌تواند عملکرد طبیعی تخمدان‌ها را مختل کند.
• آسیب به لوله‌های فالوپ در اثر چسبندگی‌ها که ممکن است مانع حرکت تخمک یا اسپرم شوند.
• کاهش کیفیت تخمک؛ به‌ویژه در صورت وجود کیست‌های شکلاتی.
• محیط نامناسب رحم که باز هم بعلت التهاب، مانع لانه‌گزینی صحیح جنین شود.

نکته مهم این است که شدت علائم همیشه با شدت ناباروری یکی نیست. زنانی با درد شدید ممکن است باردار شوند، و زنانی بدون درد ممکن است با مشکل مواجه شوند.

آیا با وجود آندومتریوز می توان باردار شد؟

بله، در بسیاری از موارد اگر:

• لوله‌های فالوپ باز باشند
• تخمک‌گذاری منظم باشد
• سن زیر ۳۵ سال باشد
• بیماری در مراحل خفیف یا متوسط باشد

احتمال بارداری طبیعی وجود دارد. حتی زنانی با آندومتریوز شدید هم گاهی به‌طور غیرمنتظره باردار می‌شوند.

درمان اندومتریوز و تأثیر آن بر بارداری

درمان دارویی

درمان دارویی آندومتریوز معمولاً با هدف کنترل درد انجام می‌شود، نه درمان قطعی. بسیاری از داروهای هورمونی (مثل قرص جلوگیری) تخمک‌گذاری را متوقف می‌کنند، بنابراین در زمان مصرف، بارداری ممکن نیست.

جراحی آندومتریوز

لاپاراسکوپی به عنوان درمان گلد استاندارد درنظر گرفته می شود. جراح می‌تواند چسبندگی‌ها را آزاد کند و با انجام جراحی شانس بارداری را افزایش دهد. برای تشخیص نهایی و درمان اندومتریوز، لاپاراسکوپی بهترین و دقیق ترین روش است، اما ترکیب روش های شرح حال، سونوگرافی و MRI نیز در غربالگری اولیه بسیار مؤثرند.

روش‌های کمک‌باروری برای زنان مبتلا به آندومتریوز

اگر بارداری طبیعی اتفاق نیفتد و جراحی جواب نداد، با روش های زیر می توان شانس بارداری را افزایش داد.

• تحریک تخمک‌گذاری: برای موارد خفیف
• انجام IUI در صورت باز بودن لوله‌ها
• انجامIVF که بهترین گزینه برای آندومتریوز شدید است

IVF شانس بارداری را حتی در شرایط پیچیده هم افزایش می‌دهد و برای بسیاری از زنان، مسیر مادر شدن را هموار کرده است.

نقش تغذیه در کنترل اندومتریوز

سبک زندگی سالم با تمرکز بر غذاهایی که می خورید و انجام ورزش و داشتن خواب خوب و با میفیت می‌تواند نقش مهمی در کاهش التهاب داشته باشد. از جمله غذا های مفیدی که در رژیم اندومتریوز روی آن ها تاکید می شود شامل:

• سبزیجات سبز
• ماهی‌های چرب
• میوه‌های تازه
• روغن زیتون
• دانه ها و آجیل ها

می باشد و غذاهای مضر شامل:

• فست‌فود
• قند زیاد و دسر
• چربی‌های ترانس
• چربی های اشباع
• لبنیات پرچرب

آیا بارداری باعث درمان اندومتریوز میشود؟

در دوران بارداری، به دلیل توقف سیکل قاعدگی، بسیاری از زنان کاهش علائم را تجربه می‌کنند. اما این به معنی درمان قطعی نیست. بعد از زایمان، علائم ممکن است مجدد عود کنند

آیا اندومتریوز در بارداری خطرناک است؟

در بیشتر موارد بارداری سالم است و مشکلی پیش نمی آید، اما احتمال:

• سقط جنین؛ مجله Journal of Clinical Gynecology and Obstetrics که یک مجله علمی-پژوهشی در حوزه زنان و زایمان است، گزارش کرد که نرخ سقط جنین در زنان مبتلا به اندومتریوز شدید ۳۵٪ و در زنان با اندومتریوز خفیف ‌تر، ۲۱٪ است.
• زایمان زودرس به علت التهابات ناشی از اندومتریوز
• افزایش خطر پره اکلامپسی

 کمی بیشتر است که با پیگیری منظم پزشکی خطری مادر را تهدید نمی کند.

جمع‌بندی نهایی

آندومتریوز به معنی ناباروی قطعی نیست. شاید مسیر بارداری را کمی پیچیده‌تر کند، اما غیرممکن نیست. تشخیص و درمان به موقع و داشتن سبک زندگی سالم همگی به افزایش احتمال بارداری کمک می کنند.

سؤالات متداول